احكام حروف

hokm2

احكام حروف

نوشتاري كه در پيش رو داريد شما را با بخش ديگري از تجويد قرآن كريم در زمينه احكام حروف آشنا مي سازد .

زمانيكه دو حرف از الفباي عربي ، كنار يكديگر قرار مي گيرند ؛ و يا يكي از حروف ، با كمك يكي از حركات و علامات ، به تلفظ در مي آيد ؛ در بعضي از مواقع بايدتغييراتي رادر آنها ايجاد نمود ؛ تا آسانتر و زيباتر تلفظ گردند .

اين تغييرات تحت عنوان احكام حروف در اين نوشتار به شما عزيزان آموزش داده مي شود .

آنها را با ذقت بياموزيد و در هنگام تلاوت ، با توجه به كار بنديد .

hokm2

احكام لام لفظ جلاله
حرف « لام » در لفظ جلاله ( اَلله ) گاهي تغليظ و گاهي ترقيق مي شود .

تغليظ : در لغت مترادف تفخيم است و به معناي چاق و فربه نمودن مي باشد . و در تجويد به معناي چاق و فربه تلفظ كردن حرف لام لفظ جلاله است .

ترقيق : در لغت به معناي رقيق كردن است و در تجويد به معناي نازك و ظريف تلفظ كردن حرف مي باشد .

به تلفظ صحيح كلمات و عبارات قرآني زير توجه كنيد .

اَللهُ ـ حِز‎ْبَ اللهِ ـ بِسْمِ اللهِ ـ حُدُودُ اللهِ ـ مِنْ فَضْلِ اللهِ ـ وَاتَّقُواللهِ ـ وَ اللهِ ـ لِلّهِ

با توجه به تلفظ صحيح كلمات و عبارات فوق تغليظ ها را در رديف ( 1 ) و ترقيق ها را در رديف ( 2 ) بنويسيد .

1- ............................................................................................

2- .............................................................................................

« نكات 1 و 2 »
1- چنانچه يكي از حركات فتحه و ضمه ، قبل از لام لفظ جلاله ( اَلله ) قرار گيرد ؛ باعث تغليظ حرف لام مي شود .

2- چنانچه حركت كسره ، قبل ازلام لفظ جلاله ( اَلله ) قرار گيرد ؛ باعث ترقيق حرف لام مي شود

قرائت در كلاس : آيات نهم الي سيزدهم سوره مباركه مجادله

تمرين در منزل : در آيات يكم الي هشتم سوره مباركه مجادله عباراتي كه تغليظ مي شوند را در رديف « 1 » و عباراتي كه ترقيق مي شوند را در رديف « 2 » بنويسيد .

1-..............................................................................................

2- .............................................................................................

hokm2

احكام حرف راء
حرف « راء » گاهي تفخيم و گاهي ترقيق مي شود .

تفخيم : در لغت مترادف تغليظ است و به معناي چاق و فربه نمودن مي باشد . و در تجويد به معناي چاق و فربه تلفظ كردن حرف « راء » است .

ترقيق : در لغت به معناي رقيق كردن است و در تجويد به معناي نازك و ظريف تلفظ كردن حرف مي باشد .

به تلفظ صحيح كلمات و عبارات قرآني زير توجه كنيد .

اَلْخَيْراتُ ، مَرَّتَيْنِ ، رِجالٌ ، قُرُباتٍ ، رَبِّ ، فِي التَّوْراةِ ، اَلرُّوحُ ، تَجْري ، ءاخَرُون اِبْراهيمَ ، جَبّاراً ، رُطَباً ، زَكَريّا

با توجه به تلفظ صحيح كلمات فوق تفخيم ها را دررديف ( 1 ) و ترقيق ها را در رديف ( 2 ) بنويسيد .

1- .........................................................................................

2- .........................................................................................

نكات ( 3 و 4 )
3- حرف راء مفتوح ( ــَـ و ـا و ــًـ ا ) تفخيم مي شود .

4- حرف راء مكسور ( ــِـ و ــ ي و ــٍـ ) ترقيق مي شود .

قرائت در كلاس : آيات يكم الي سي و يكم سوره مباركه مدثر .

تمرين در منزل : در آيات يكم الي بيست و پنجم سوره مباركه مدثر كلماتي كه حرف « راء » در آنها تفخيم ميشود را در رديف « 1 » و كلماتي را كه در آنها حرف « راء » ترقيق مسود را در رديف «2 » بنويسيد . ( حرف راء در پايان آيات ، مورد نظر نمي باشد . )

1- .........................................................................................

2- ........................................................................................

hokm2

احكام حرف « راء » (2 )
حرف « راء » گاهي تفخيم و گاهي ترقيق مي شود .

به تلفظ صحيح راء ساكن در كلمات زير توجه كنيد .

فَاصْبِرْ ، يَغْفِرْلَكُمْ ، فَانْظُرْ ، أرْسَلْنا ، اِرْجِعي ، أبْصَرْنا ، اَلْمِرْصادِ ، يَرْزُقُ ، اَلشِّرْكَ ، وَالْقُرْآنِ ، فِرْعَوْنُ ، يُؤَخِّرْهُمْ ، اِرْحَمْ ، خَيْرْ ( در هنگام وقف ) ، نارْ ( در هنگام وقف ) ، نورْ ( درهنگام وقف ) ، خَبيرْ ( در هنگام وقف )

با توجه به تلفظ صحيح كلمات فوق تفخيم ها را در رديف « 1 » و ترقيق ها را در رديف « 2 » بنويسيد .

1- .........................................................................................

2- .........................................................................................

« نكات 5 ، 6 ، 7 ، 8 »
5- حركات فتحه ( ــَـ ، ـــَ ا ) و ضمه ( ــُـ‌ ، ــُـ و ) قبل از حرف راء ساكن باعث تفخيم « راء » ساكن مي گردد .

6- حركت كسره ( ــِـ ، ــِي ) و حرف « ياء » ساكن قبل از راء ساكن ، باعث ترقيق « راء » مي گردد .

7- الف وصل قبل از راء ساكن باعث تفخيم راء ساكن مي شود .

8- چنانچه پس از حرف راء ساكن يكي از حروف استعلاء قرار گيرد و آن دو در يك كلمه باشند ؛ حرف راء ساكن تفخيم مي شود .

قرائت در كلاس : آيات سي و دوم الي آخر سوره مدثر

تمرين در كلاس : در آيات يكم الي آخر سوره مدثر كلماتي كه حرف راء ساكن در آنها تفخيم ميشود را در رديف « 1 » و كلماتي كه حرف راء ساكن در آنها ترقيق مي شود را در رديف « 2 » بنويسيد . ( حرف راء در پايان آيات نيز مورد نظر است . )

1- تفخيم : .............................................................................

2- ترقيق : .............................................................................

hokm2

احكام نون ساكن « اقلاب »
چنانچه حرف نون ساكن قبل از حرف ديگري قرار گيرد ؛ يكي از احكام اقلاب ، ادغام ، اخفاء ، اظهار ، در مورد آن اجرا مي گردد .

اقلاب نون ساكن

اقلاب : در لغت به معناي تبديل كردن است و در تجويد به معناي تبديل حرف نون ساكن و نون تنوين به حرف ميم است .

به تلفظ صحيح كلمات و عبارات قرآني زير توجه كنيد .

مِنْ بَعْدِ ـ اَلْاَنْبياءِ ـ عَليمٌ بِالْمُتَّقينِ ـ عَليمٌ بِالظّالِمينِ ـ زَوْجٍ بَهيجٍ ـ بَغْياًبَيْنَهُمْ ـ اَنْبَتْنا ـ مِنَ الْاَنْباءِ ـ فِي ضَلالٍ بَعيدٍ ـ حِكْمَةٌ بالِغَةٌ

نكته « 9 »
9- هرگاه نون ساكن و يا نون تنوين به حرف « باء » برسد ، نون ساكن همانند ميم « اخفاء شده » تلفظ مي شود و صداي آن به اندازه دو حركت از خيشوم خارج مي گردد .

قرائت در كلاس : آيات يكم الي بيست و چهارم سوره مباركه حاقه

تمرين در منزل : در آيات يكم الي بيستم سوره زمر عباراتي كه نون سكون دار در آنها تبديل به حرف ميم مي شود را در همين صفحه بنويسيد .

hokm2

ادغام نون ساكن
ادغام : در لغت به معناي داخل نمودن است ، و در تجويد به معناي داخل نمودن حرفي در حرف ديگر است ، به طوري كه حرف اول حذف گردد و حرف دوم با تشديد خوانده شود .

ابتدا تلفظ صحيح عبارات زير را از استاد بشنويد .

مَنْ يَشاءُ ـ مِنْ رَبّي ـ مِنْ نََفْسٍ ـ أنْ يُهْلِكَ ـ لَاياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ـ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ وَ جَنّاتٌ مِنْ اَعْنابٍ ـ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبينٌ ـ مِنْ لَدُنْكَ

با توجه به تلفظ استاد ، كلمات فوق را همانگونه كه خوانده شدند ( مانند مثال ) در همين صفحه بنويسيد .

مثال :

مَنْ يَشاءُ = مَيَّشاءُ

« نكته 10 »
10 – هرگاه نون ساكن و يا تنوين به يكي از حروف « يرملون » برسد ادغام مي گردد .

توجه : صداي ادغام ، در چهار حرف « يمون » از خَيشوم خارج ميشود و به اندازه دو حركت امتداد مي يابد .

قرائت در كلاس : سوره كهف آيات يكم الي دوازدهم .

تمرين در منزل : در آيات سي و دوم الي پنجاهم سوره مباركه كهف عباراتي كه نون ساكن دار در آنها ادغام مي شود را در همين صفحه بنويسيد .

hokm2

اظهار نون ساكن
اظهار : در لغت به معناي آشكار كردن است و در تجويد به معناي ظاهر كردن و يا نون تنوين از مخرج خود به همراه ويژگيهايش مي باشد .

ابتدا تلفظ صحيح عبارات و كلمات زير را از استاد بشنويد.

مِنْهُ ـ مَنْ خَطِفَ ـ مِنْ اَقْصَا الْمَدينَةِ ـ ميثاقاً غَليظاً ـ مِنْ عِبادِهِ ـ عَزيزٌ حَكيمٌ ـ مِنْ حَوْلَهُمْ ـ شَيْءٍ عَليمٌ ـ مِنْ خِلافٍ

« نكته 11 »
11 ـ هر گاه نون ساكن و يا تنوين به يكي از شش حرف حلقي برسد اظهار مي شود .

حروف حلقي عبارتند از :

ء ـ ه ـ ع ـ ح ـ غ ـ خ

قرائت در كلاس : آيات يكم الي آخر سوره مباركه نوح ( ع )

تمرين در منزل : در آيات سي و يكم الي آخر سوره مباركه ذاريات در عبارات و كلماتي كه نون سكون دار اظهار مي شود را در همين صفحه بنويسيد .

hokm2

اخفاء نون ساكن
اخفاء : در لغت به معناي پوشاندن و مخفي كردن مي با شد و در تجويد پنهان كردن نون ساكن پشت مخرج حرف بعد و خروج صداي آن از خيشوم به اندازه دو حركت است .

به تلفظ كلمات و عبارات قرآني زير توسط استاد توجه كنيد .

اَنْتَ الْعَليمُ ـ مِنْ ثَمَرِةِ ـ وَ اِنْ جاهَداكَ ـ عِنْدَهُ ـ لَمْ تُنْذِرْهُمْ ـ وَ ما اُنْزِلَ اِلَيْكَ ـ عَنْ سَبيلِ اللهِ ـ اِنْ شاءَ اللهِ ـ بَقَرَةٌ صَفْراءُ ـ عَذاباً ضِعْفاً ـ كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ـ تَنْظُرُونَ ـ خالِداً فيها ـ مِنْ قَبْلِكُمْ ـ بِفاكِهَةٍ كَثيرَةٍ

« نكته 12 »
12ـ هر گاه نون ساكن و يا نون تنوين به يكي از پانزده حرف مابقي برسد اخفاء مي شود . و صداي آن از خيشوم به مقدار دو حركت امتداد مي يابد.

حروف مابقي عبارتند از :

ت ـ ث ـ ج ـ د ـ ذ ـ ز ـ س ـ ش ـ ص ـ ض ـ ط ـ ظ ـ ف ـ ق ـ ك

قرائت در كلاس : آيات يكم الي بيستم سوره مباركه جاثية

تمرين در منزل : در آيات بيست و ششم الي آخر سوره مباركه جاثية نون سكون دار در عبارات و كلماتي كه اخفاء مي شود را در همين صفحه بنويسيد .

hokm2

احكام ميم ساكن
چنانچه حرف ميم ساكن قبل از حرف ديگري قرار گيرد ، يكي از احكام ادغام ، اخفاء و اظهار نسبت به آن اجراء مي گردد .

1ـ ميم ساكن در نزد ميم متحرك ، ادغام مي شود .

مانند :

كَمْ مِنْ ـ لَهُمْ مِنْ ـ اِنَّهُمْ مُلاقُوا ـ لَهُمْ مُوسي ـ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ

2ـ ميم ساكن در نزد باء متحرك اخفاء مي شود .

مانند :

كُنْتُمْ بِهِ ـ كُنْتُمْ بِاياتي ـ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ ـ اِتَّبِعُواهُمْ بِاِحْسانِ ـ تَرْميهِمْ بِحِجارَةٍ

3ـ ميم ساكن به حروف مابقي برسد اظهار مي شود .

مانند :

لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ ـ غَمْرَةٍ ـ اَمْوالَهُمْ ـ اَنْعَمْتَ ـ وَلا هُمْ لا يُظْلَمُونَ ـ وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ

« نكات 12و 13و 14 »
13 ـ هر گاه ميم ساكن به حرف ميم برسد ادغام مي شود ، و صداي آن به اندازه دو حركت از خيشوم خارج مي گردد .

14 ـ هر گاه ميم ساكن به حرف « باء » برسد اخفاء مي شود ، و صداي آن به اندازه دو حركت از خيشوم خارج ميگردد .

توجه : اخفاء ميم ساكن در نزد « باء » به شكلي است كه لبها كاملاً بر روي هم قرار نمي گيرند و به مقدار ضخامت كاغذ بين آن دو فاصله مي ــ باشد .

15 ـ هر گاه حرف ميم ساكن به حروف مابقي (1) برسد با تمام ويژگيهايش اظهار مي شود .

قرائت در كلاس : آيات صد و بيست و سوم الي صد و سي و نهم سوره مباركه آل عمران

تمرين در منزل : در عبارات و كلمات آيات فوق كدام يك از احكام سه گانه ميم ساكن انجام مي شود ؟

لطفاً هر كدام را در رديف مربوط به خود بنويسيد .

ادغام : .......................................................................................

اخفاء : .......................................................................................

اظهار : .......................................................................................

hokm2

ادغام دو حرف متماثل
دو حرفي كه از حيث مخرج و صفات شبيه و مانند يكديگر باشند ؛ متماثل ( مثل هم ) گويند .

دو حرف متماثل در يكديگر ادغام مي شوند ؛ مشروط بر آنكه حرف اول داراي سكون باشد .

ادغام در تجويد به معناي داخل نمودن حرف اول در حرف دوم است . به تلفظ صحيح عبارات زير توسط استاد توجه كنيد .

عَنْ نَفْسٍ ـ قُلْ لَهُمْ ـ قَدْ دَخَلُوا ـ اَوْوَزَنُوا ـ يُكْرِهْهُنَّ ـ كَمْ مِنْ ـ رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ

توجه : چنانچه حرف اول متحرك باشد در حرف دوم ادغام نمي شود .

مانند :

اَسْرَرْتُ ـ يُحْبِبْكُمْ ـ شَقَقْنا

« نكته 14 »
14- هرگاه دو حرف متماثل در كنار يكديگر قرار گيرند ؛ بشرط آنكه حرف اول ساكن باشد در حرف متحرك بعد از خود ادغام مي شود . به اين ادغام ؛ ادغام متماثلين مي گويند .

قرائت در كلاس : آيات هشتم الي شانزدهم سوره مباركه بقره

تمرين در منزل : در آيات بيست و هفتم الي سي و هشتم سوره مباركه نمل در كلمات و عباراتي كه در آنها ادغام متماثل انجام مي شود را در همين صفحه بنويسيد .

hokm2

ادغام دو حرف متجانس
متجانس : در لغت به معنناي تشابه در نوع مي باشد و در تجويد به معناي تشابه دو حرف از حيث مخرج است .

بعضي از حروف متجانس در يكديگر ادغام مي شوند .

ادغام دو حرف متجانس فقط در موارد زير جايز است :

1. دال ساكن در تاء ، مانند : قَدْ تَبَيََّنَ

2. تاء ساكن در دال ، مانند : أَثْقَلَتْ دَعَوَااللهَ

3. تاء اسكن در طاء ، مانند : فَئامَنَتْ طائِفَةٌ

4. طاء ساكن در تاء ، مانند : بَسَطْتَ

5. ذال ساكن در ظاء‌ ، مانند : اِذْ ظَلَمَ

6. ثاء ساكن در ذال ، مانند : يَلْهَثْ ذلِكَ

7. باء ساكن در ميم ، مانند : اِرْكَبْ مَعَنا

« نكته 15 »
15- هرگاه دوحرف متجانس در كنار يكديگر قرار گيرند ، بشرط آنكه حرف اول ساكن باشد در حرف دوم ادغام مي شود .

توجه : ادغام دو حرف متجانس فقط در مواردي كه ذكر گرديد جايز مي باشد . نام اين ادغام ، ادغام متجانسين است .

قرائت در كلاس : آيات چهل ويكم الي چهل و هفتم سوره مباركه هود (ع)

تمرين در منزل : در آيات دويست و پنجاه و چهارم الي دويست و پنجاه و نهم سوره مباركه بقره ؛‌ كلمات و عباراتي كه در آنها ادغام متجانسين انجام مي گيرد را در همين صفحه بنويسيد .

hokm2

ادغام دو حرف متقارب
متقارب : در لغت به معناي « در مجاورت و نزديكي هم قرار داشتن » مي باشد ، و در تجويد به معناي نزديكي دو حرف از حيث مخرج است . ادغام دو حرف متقارب فقطدر موارد زير جايز است .

1. لام ساكن در حرف راء . مانند : قُلْ رَبِّي

2. قاف ساكن در كاف ، مانند : نَخْلُقْكُمْ

« نكته 16 »
هرگاه دو حرف متقارب در كنار يكديگر قرار گيرند ؛ بشرط آنكه حرف اول ساكن باشد در حرف دوم ادغام مي شود .

توجه : ادغام دو حرف متقارب فقط در مواردي كه ذكر گرديد جايز مي باشد ، نام اين ادغام ، ادغام متقاربين است .

قرائت در كلاس : آيات صد و پنجم الي آخر سوره مؤمنون

تمرين در منزل : به آيات فوق مراجعه كنيد و عبارات و كلماتي كه در انها ادغام متقارب انجام مي شود رادرهمين صفحه بنويسيد:

hokm2

ادغام تام و ادغام ناقص
حروفي كه در هنگام ادغام بطور كامل حذف مي گردند و هيچ اثري از آنها باقي نمي ماند ، ادغام آنها از نوع ادغام تام مي باشد . و حروفي كه در هنگام ادغام بطور كامل حذف نمي گردند و يكي از صفات آنها در حرف بعد ظاهر مي گردد ، ادغام آنها از نوع ادغام ناقص مي باشد .

به تلفظ صحيح عبارات زبر توسط استاد توجه فرماييد .

يَلْهَثْ ذلِكَ ـ عَنْ نَفْسي ـ اِرْكَبْ مَعَنَا ـ اِذْ ظَلَمَ ـ مَنْ يَشاءُ ـ بَسَطْتَ ـ قَدْتَبَيََّنَ ـ مِنْ وَليٍّ ـ نَخْلُقْكُمْ ـ هُدَي لِلْمُتَّقينَ

انواع ادغام ناقص :

1- ادغام نون ساكن در دو حرف ( و ـ ي )

بدليل آنكه صفت «غنه» حرف نون ساكن در حرف بعد از خود باقي مي ماند .

2ـ ادغام طاء ساكن در حرف تاء .

بدليل آنكه صفت اطباق حرف طاء در اول حرف بعد ، ظاهر مي شود .

3ـ ادغام قاف ساكن در حرف كاف .

بدليل آنكه صفت استعلاء حرف قاف در حرف بعد از خودباقي مي ماند.

« نكات 17 و 18 »
17 ـ چنانچه در هنگام ادغام اثري از حرف اول باقي نماند ، آن ادغام را ادغام تام مي نامند .

18 ـ چنانچه در هنگام ادغام يكي از ويژگيهاي حرف اول در حرف دوم ظاهر شود ، آن ادغام را ادغام ناقص مي گويند .

در پايان مبحث ادغام ذكر چند نكته ضروري است :

1ـ حروف مدي ( ــُـ و ـــ ي ) در حرف بعد ازخود ادغام نمي شوند .

مانند : قالوا وَ هُمْ ـ فِي يُوسُف

2ـ در عبارات زير ادغام صورت نمي گيرد .

قَدْ جاءَ ـ اِذْ زَيَّنَ ـ اِذْ صَرَفْنا ـ بَلْ رانَ ـ مِنْ راقَ ـ يَغْفِرْ لَكُمْ

3ـ ادغام در كلمه نَخْلُقْكُمْ بصورت ادغام تام نيز قرائت شده است .

4ـ در سوره هاي ( يس و قلم ) چنانچه حروف مقطعه با آيه بعد از خود به وصل خوانده شوند ادغام آنها جايز نيست .

يَس وَالْقُرْآنِ الْحَكيمِ

ن وَالْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ

5ـ چنانچه نون ساكن و حرف يرملون در يك كلمه باشند ادغام نمي ــ شوند.

مانند : دُنْيا ـ بُنْيانٌ ـ صِنْوانٍ ـ قِنْوانٌ

قرائت در كلاس : آيات يكم الي سيزدهم سوره مباركه رعد .

تمرين در منزل : به آيات فوق مراجعه كنيد و ادغامهاي خواسته شده را در رديف خود بنويسيد :

1ـ ادغام تامّ : ..............................................................................

2ـ ادغام ناقص : ...........................................................................

hokm2

احكام حروف مدّ (1)
حروفي كه صداي آنها قابليت امتداد دارند گاهي به حد طبيعي و گاهي بيش از حد طبيعي كشيده مي شوند . به اين حروف ، حروف مد مي گويند .

حروف مد عبارتند از :

( ـَـ ا ــِ ي ــُـ و )

مدّ در لغت به معناي كشيدن و زيادت است و در تجويد به معناي امتداد صداي حرف ، بيش از حد طبيعي است .

به قرائت عبارات قراني زير توسط استاد توجه كنيد .

قالَ عَسي اَنْ يَهْديَني سَواءَ السَّبيلِ ـ الم ـ ق ـ بِما اَنْعَمْتَ عَلَيَّ ـ اَفَلَمْ يَنْظُرُوا اِلَي السَّماءِ ـ وَلَا الضّالّينَ ـ اَيْنَ شُرَكاءُكُمْ ـ يا بَني اِسْرائيلَ ـ وَلَا الْقائِدَ وَلا امّينَ ـ سُوءَ الْعَذابِ .

« نكته 19 »
19ـ هر گاه يكي از حروف مد قبل از يكي از سببهاي مد ( همزه ، تشديد و سكون ) قرار گيرد ؛ حروف مد بيش از حد طبيعي كشيده مي شود .

قرائت در كلاس : آيات يكم الي نهم سوره مباركه لقمان

تمرين در منزل : به آيات فوق مراجعه كنيد و كلمات يا عباراتي كه داراي مد مي باشند را در همين صفحه بنويسيد . سپس حروف و سبب مد را همانند مثال مشخص كنيد .

مثال : اولئك

hokm2

احكام حروف مد (2)
حرف همزه يكي از سببهاي مد است كه اگر بعد از يكي از حروف مد قرار گيرد باعث امتداد بيش از حد طبيعي صداي حرف مد مي شود .

به قرائت عبارات و كلمات قرآني زير توسط استاد توجه كنيد .

اُولئِكَ ـ بَرئٌ ـ مَا اَرْسَلْنا ـ جاءَهُمْ ـ هذا اِفْكٌ ـ مِنْ بَني اِسْرائيلَ ـ وَ ما تَشاءُونَ اِلّا اَنْ يَشاءَ اللهُ

در عبارات و كلمات فوق حروفي كه بيش از حد طبيعي امتداد داده شدند علامت مد را بر روي آنها قرار دهيد .

« نكات 20 و 21 »
20ـ چنانچه همزه باعث امتداد صداي حرف مد گردد و آن دو ( حرف مد و سبب مد ) در يك كلمه باشند مي توان حرف مد را از چهار تا شش حركت كشيد . به اين مد ، مد متصل گويند .

21ـ چنانچه همزه باعث امتداد صداي حرف مد گردد و حرف مد در پايان كلمه اول و سبب آن ( همزه ) در اول كلمه بعد باشد مي توان حرف مد را از دو تا پنج حركت كشيد به اين مد ، مد منفصل گويند .

توجه 1 : رعايت توازن مدهاي منفصل و متصل نسبت به يكديگر در تلاوت قرآن ضروري است و بايد در يك تلاوت پيوسته آنها را به يك اندازه كشيد .

توجه 2 : چنانچه حركت هاء ضمير اشباع شود و پس از آن حرف همزه قرار گيرد مي توان صداي هاء ضمير را بيش از حد طبيعي كشيد .

اين مد نيز يكي از انواع مد منفصل مي باشد كه صداي آن بين دو تا پنج حركت كشيده مي شود

مانند :

عِنْدَهُ اَجْرٌ عَظيمٌ

وَجْهُهُ اَهْدي

قرائت در كلاس : سوره مباركه روم آيات يازدهم الي بيست و يكم

تمرين در منزل : به آيات فوق مراجعه كنيد و كلمات و عباراتي كه داراي مدهاي متصل و منفصل مي باشند را در رديف خود بنويسيد .

مد متصل : ................................................................................

مد منفصل : ................................................................................